اثر زردچوبه در تغذیه جوجه‌های گوشتی

چكيده

گیاهان دارویی با بهبود عملکرد، تأثیر عظیمی بر صنعت طیور دارند. استفاده از گیاه دارویی زردچوبه در جیره، می‌تواند اثرات مفیدی بر هضم و جذب خوراک و عملکرد رشد جوجه‌های گوشتی داشته باشد. زردچوبه دارای سه ساختار به نام‌های کورکومین، دمتوکسی کورکومین و بیس دمتوکسی کورکومین است. مهم‌ترین تركيب فعال زردچوبه، كوركومين می‌باشد. از مهم‌ترین فعالیت‌های كوركومين می‌توان به نقش‌های ضدالتهابی، آنتی‌اکسیدانی، ضد سرطاني، ضد جهش‌زایی، ضد انعقاد خون، ضد بارداری، ضد ديابت، ضد باكتريايي، ضد قارچي، ضد ویروسی، ضد پروتوزوآيي، ضد سموم (زهر حشرات)، كاهنده فشارخون و کاهنده كلسترول خون اشاره نمود. این مطالعه به‌منظور بررسی استفاده از زردچوبه در جیره بر فاکتورهای عملکردی و سلامت جوجه‌های گوشتی انجام گرديد.

مقدمه

آنتی‌بیوتیک‌ها تاکنون مقرون‌به‌صرفه ترین روش برای حفظ کارایی خوراک و وضعیت سلامت در تک معده‌ای‌ها مانند طیور بوده‌اند. پیشرفت جالب و علاقه‌مندی به استفاده از گیاهان مختلف در تولید مدرن طیور در راستای عملکرد تولید «پاک و ایمن» در کشاورزی هزاره نوین است. این تشدید تلاش در جستجوی جایگزین‌های آنتی‌بیوتیکی، درنتیجه اثر منفی مواد مصنوعی بر سلامت طیور و افزایش مقاومت آنتی‌بیوتیکی مصرف‌کنندگان جهت استفاده از داروها در تولید طیور به وجود آمدند (10).
استفاده از منابع گياهي به‌عنوان مواد افزودني به دليل دارا بودن ترکیب‌های آروماتيك فعال كه اثرات مفيدي بر سلامت دارند، به‌سرعت در حال افزايش است. اين ترکیب‌های مفيد، مسيرهاي متابوليك و اعمال هورموني بدن را تغيير می‌دهند و سيستم ايمني را تقويت می‌کنند. با توجه به اهميت گياهان دارويي، مطالعات زيادي پيرامون تأثير آن‌ها بر شاخص‌های عملكردي، اثر آن‌ها بر تحريك سيستم ايمني، تنظيم ميكروفلور روده و افزايش ماندگاري انجام‌شده است (7). در تحقیقات مختلف اثرات مثبت متعددی برای ترکیبات زردچوبه گزارش‌شده است. «كوركومين» به‌عنوان ماده مؤثره زردچوبه داراي خصوصيات آنتی‌اکسیدانی بسيار قوي، ضدالتهابي، ضدميكروبي و محافظت‌کننده كبد است. همچنین خواص صفرا آوری و بهبود هضم غذا درنتیجه بهبود عملکرد دستگاه گوارش و کاهش چربی محوطه شکمی گزارش‌شده است. استفاده از زردچوبه در جیره غذایی سبب افزایش فعالیت آنزیم‌های آنتی‌اکسیدان مانند سوپر اکسید دسموتاز، کاتالاز و گلوتاتیون پراکسیداز در کبد می‌شوند که این امر، موجب کاهش میزان پراکسیداسیون لیپیدها و حذف رادیکال‌های آزاد می‌گردد. اثرات محافظتي ريزوم زردچوبه بر سیستم قلبي_عروقي شامل كاهش ميزان كلسترول و تري گليسيريد خون، كاهش رادیکال‌های آزاد و كاهش آسيب بافتي ناشي از كوركومين می‌باشد؛ بنابراین، استفاده از زردچوبه احتمالاً می‌تواند در بهبود قابلیت هضم و بازده مصرف خوراک و سطح سلامت در طیور مؤثر باشد. اگر استفاده از زردچوبه منجر به بهبود شاخص‌های اقتصادی واحد تولیدی نشود، نمی‌توان آن را به پرورش‌دهندگان طیور توصیه کرد (7 و 5).

زردچوبه و صفات عملکردی

یافته‌های تحقیقاتی نشان دادند، افزودن زردچوبه تا سطح 5 / 0 درصد اثر معنی‌داری بر مصرف خوراک، افزایش وزن، ضریب تبدیل خوراک، وزن نسبی ماهیچه‌های سینه و ران و وزن نسبی اندام‌های داخلی جوجه‌های گوشتی ندارد؛ اما درصد چربی لاشه را کاهش می‌دهد. این امر می‌تواند حاکی از بهبود متابولیسم چربی، استفاده بهینه از انرژی، ارتقای سلامت پرندگان و درنتیجه تولید گوشت باکیفیت‌تر باشد. همچنین، با افزودن 25 / 0 درصد زردچوبه در جیره جوجه‌های گوشتی، در بازده تولید و نیز بازده ناخالص اقتصادی اثری مشاهده نشد (5).

زردچوبه، تنش حرارتی و فرا سنجه‌های استخوانی

امروزه عوامل تنش‌زای محيطي، ازجمله مهم‌ترین عوامل بروز بسياري از بیماری‌ها در پرورش طیور شناخته می‌شوند. يكي از عوامل تنش‌زای محيطي، درجه حرارت بالاي محيط می‌باشد كه ميزان فعالیت‌های اكسيداتيو را در فعالیت‌های فيزيولوژيكي افزايش می‌دهد و درنهایت خطر بروز بسياري از بیماری‌ها مانند قلبي_عروقي، ديابت، رماتيسم مفاصل، فشارخون، سرطان‌های مرتبط با آسیب‌های بافتي، موضعی و کم‌خونی را در انسان افزايش می‌دهد. تأثير رژيم غذايي پودر زردچوبه در كاهش تنش اكسيداتيو ناشي از تنش حرارتي در پرورش جوجه‌های گوشتی در شرايط دمايي بالاتر و پایین‌تر از دامنه آسايش حرارتي، ترشح كورتيكوستروئيدي‌ها را در پاسخ به تنش افزايش مي‌دهد. با افزايش سنتز و ترشح كورتيكوستروئيدها، ويتامين C اثرات منفي تنش را كنترل می‌نماید. استفاده از برنامه‌های تغذیه‌ای که تأثير مثبتی بر توسعه سيستم اسکلتی داشته باشد، در پرورش جوجه‌های گوشتی امروزی از اهميت دوچندانی برخوردار است. مکمل نمودن جيره به پودر زردچوبه در جوجه‌های گوشتی تحت تنش گرمايی باعث بهبود سيستم اسکلتی و استخوانی مي‌گردد (2 و 3).

زردچوبه و سیستم ایمنی

اثرات مفید زردچوبه در تحریک سیستم ایمنی، بارها در آزمایش‌های مختلف تأییدشده است. در آزمایشی، افزودن زردچوبه باعث افزایش وزن بورس فابریسیوس گرديد. افزایش وزن بورس فابریسیوس یکی از شاخص‌های تکامل سیستم ایمنی است؛ زیرا این ارگان محل تولید لنفوسیت‌های B است که مسئول تولید آنتی‌بادی‌ها و ایجاد ایمنی هومورال مي‌باشد. کوماری و همکاران (2007) گزارش کردند که کورکومین باعث تحريك تكثير لنفوسیت‌ها می‌شود و اين امر نشان‌دهنده اثر تحريكي كوركومين بر سيستم ايمني جوجه‌ها می‌باشد. استفاده از زردچوبه در جیره موجب افزایش تیتر آنتی‌بادی در پرندگان واکسینه شده به نیوکاسل و گامبرو می‌شود. استفاده از پودر زردچوبه، قبل و بعد از واکسیناسیون می‌تواند تأثیر مثبتی روي تیتر نیوکاسل نشان دهد (1، 5 و 9).

زردچوبه، خاصیت آنتی‌اکسیدانی و آسیت

«كوركومين» مهم‌ترین تركيب فعال زيستي زردچوبه می‌باشد كه بر سيستم آنتی‌اکسیدانی و فعالیت‌های اكسيداتيو تأثير می‌گذارد. گروه‌های فنلي موجود در ساختمان كوركومين نقش مهمي در ممانعت از پراكسيداسيون ليپيدها و شكستن آن ايفا می‌نمایند. در مناطق گرم و خشك، احتمال می‌رود كه مكمل نمودن پودر زردچوبه به رژيم غذايي باعث کاهش كلسترول و LDL شود. همچنين سيستم آنتی‌اکسیدانی HDL را بهبود می‌بخشد و درنهایت بروز بیماری‌های قلبي_عروقي و آترواسكلروز را كاهش خواهد داد. انتظار می‌رود گياهان دارويي از طريق خصوصيات آنتی‌اکسیدانی، ضدميكروبي و بهبوددهندگي سيستم ايمني، بتوانند از بروز آسيت جلوگيري نمايند؛ بنابراين با توجه به نتايج مطالعه حاضر، گروه مربوط به گياه زردچوبه، كمترين میزان بروز آسیت را داشت كه می‌تواند نشان‌دهنده نقش مثبت هورمون T3 آن در پيشگيري از وقوع آسيت باشد. افزودن زردچوبه به جيره غذايي جوجه‌های گوشتي موجب كاهش وزن نسبي قلب می‌شود که آن را عامل مناسبي براي جلوگيري از بروز بيماري نيز بيان كرده¬اند. با داشتن خاصيت آنتی‌اکسیدانی زردچوبه، بهبود پارامترهاي خوني و قلبي می‌توانند به‌عنوان يك گزينه پيشنهادي براي پيشگيري از آسيت مطرح شوند (3 و 6).

اثرات زردچوبه بر کبد و سلامت

«کورکومین» به‌عنوان یک پاداکسنده و ضدالتهاب قوی، بدن را در برابر سموم محافظت می‌کند. سازوکارهای کورکومینوئیدهای موجود در زردچوبه، در مقابله با اثرات مضر فلزات سنگین بر روی وزن نسبی کبد گزارش گردیده است. کورکومین موجب کاهش سمیت کبدی ناشی از آرسنیک، کادمیوم، کروم، مس، سرب و جیوه می‌شود. عناصر سنگین موجب افزایش سطح سرمی آنزیم‌های کبدی ALT،AST، ALP می‌گردد. سنجش فعالیت آنزیمی کبد، یکی از مهم‌ترین راه‌های ارزیابی عملکرد و سلامت کبد است. افزایش این آنزیم‌ها درنتیجه بروز آسیب به یاخته‌های کبدی و آزاد شدن آنزیم‌های کبدی به جریان خون روی می‌دهد (4).

زردچوبه و فاکتورهای گوارشی

تأثير زردچوبه بر سلامت دستگاه گوارش با كاهش pH، كاهش بار میکروبی روده، افزايش انتخابي لاكتوباسيلوس‌ها و همچنین اثر مثبت زردچوبه بر افزايش طول پرز روده كوچك جوجه‌های گوشتی نسبت داده می‌شود. اثرات مفید زردچوبه بر تولید و ترشح صفرا، آنزیم‌های هضمی و درنتیجه هضم و جذب بهتر چربی و دیگر مواد مغذی در گونه‌های مختلف گزارش‌شده است (1 و 6).

کپسوله سازی یا میکروکپسوله

باوجود کاربردهای همه‌جانبه گیاهان دارویی، میکروکپسوله سازی مواد افزودنی خوراک و اجزاء آن به‌عنوان مکمل‌های مستقیم تغذیه طیور، در نظر گرفته می‌شود. حساسیت اجزای گیاهان به پراکسیداسیون و آسیب اکسیداسیون، آب‌گریزی و ماهیت فرار ترکیبات زیست فعال، محدودیت‌های مهم استفاده از گیاهان دارویی هستند. علاوه بر این، مکمل سازی عصاره‌های گیاهی در دوزهای بالا، خوش‌خوراکی و مصرف خوراک را کاهش می‌دهد. اخیراً میکروکپسوله یا نانوکپسوله سازی به‌عنوان جایگزین برای استفاده از پتانسیل گیاهان در صنعت طیور موردتوجه علمی قرارگرفته است (10).

نتیجه‌گیری

استفاده از گیاهان دارویی به‌عنوان مکمل‌های مستقیم خوراک به شکل پودر، دانه و عصاره رواج دارد؛ بنابراين افزودن پودر زردچوبه احتمالاً باعث بهبود عملکرد، کاهش چربی بطنی، بهبود وضعيت سیستم اسکلتی و تقویت سیستم ایمنی جوجه‌های گوشتی خواهد گردید.

منابع

1. آقا یاريفر، ب، ایلا، ن، همتی ، ب و نعمتی، م ح، 1394. تاثیر پودر فلفل سیاه، سیر و زردچوبه بر عملکرد و تیترآنتی بادي علیه ویروس نیوکاسل جوجه هاي گوشتی سویه کاب (جنس نر). پژوهش هاي تولیدات دامی/ سال ششم/ شماره 11 / بهار و تابستان.

2. حسيني واشان، س ج، يعقو بفر، ا، گليان، ا، راجي، ا ر، 1391. محمدرضا نصيري، پيمان اسماعيلي نسب، 1391. تأثير رژيم غذايي پودر زردچوبه در كاهش تنش اكسيداتيو ناشي از تنش حرارتي در مدل جوجه. مجله علمي دانشگاه علوم پزشكي بيرجند 164- 157:(2)19.

3. حسینی واشان، س ج، گلیان، ا، یعقوبفر، ا، 1394. اثر پودر زردچوبه و منبع چربی بر عملکرد و فراسنجه های استخوانی جوجه های گوشتی سویه آرین تحت تنش گرمایی. همايش پژوهش های نوين در علوم دامی. دانشگاه بيرجند، 6 و 7 خردادماه.

4. کریمی، ا، مفیدی، م ر، بیطرف ثانی، م، 1400. اثر پودر زردچوبه (Curcuma Longa) بر روی عملکرد کبد، سطوح سرمی سیتوکین های پیش التهابی و شاخص های زیستی وضعیت پاداکسندگی در بلدرچین های ژاپنی نر تغذیه شده با جیره آلوده به کادمیوم پاتوبیولوژی مقایسه ای، علمی پژوهشی، سال هجدهم، بهار، شماره 1، 3435-3444.

5. فریور، ف، شیرین زاده، ع ر، مقصودلو، ش و ایراجیان، غ ح. تاثیر افزودن سطوح مختلف پودر زردچوبه (Curcuma longa) به جیره غذایی بر عملکرد رشد، خصوصیات لاشه و پارامترهای اقتصادی در جوجه های گوشتی مقاله علمی پژوهشی/نشریه پژوهشهاي علوم دامی/ جلد 32 شماره 2/ سال 1401 / صفحات 75 تا 84.

6. محمداميني، م، شريعتمداري، ف و حسيني، س ع ا، 1394. اثر گياهان دارويي زردچوبه، آويشن و دارچين بر فراسنجه هاي مرتبط با آسيت در جوجه هاي گوشتي سويه آرين. دوماهنامه علمي-پژوهشي تحقيقات گياهان دارويي و معطر ايران جلد 31، شماره 3،. 436- جلد 31، شماره 3، صفحه 445.

7. محیطی اصلي، م. حسيني، ع. ميمندي پور، ا؛ و مهدوي، ع.، 1389 گياهان دارويي در تغذيه دام و طيور. انتشارات الهادي، قم، صفحه 317.

8. Joe, B., Vijaykumar, M. and Lokesh, B.R., 2004. Biological properties of curcumin-cellular and molecular mechanisms of action. Critical Reviews in Food Science and Nutrition, 44: 97-111

9. Kumari P, Gupta MK, Ranjan R, Singh KK and Yadava R, 2007. Curcuma longa as feed additive in broiler birds and its patho-physiological effects. Indian Journal of Experimental Biology, 45: 272-277.

10. Seidavi , Mona M. M. Y. Elghandour , Abdelfattah Z. M. Salem , 2023. Beneficial and adverse effects of medicinal plants as feed supplements in poultry nutrition: a review. Ofelia Márquez-Molina & Raymundo Rene Rivas-Caceres