چکیده
در سالهای اخیر استفاده از افزودنیهای گیاهی بهعنوان جایگزینی مناسب برای آنتیبیوتیکها در آبزیپروری مورد توجه گسترده قرار گرفته است. گیاه Allium hirtifolium که با نام موسیر ایرانی شناخته میشود، حاوی ترکیبات زیستفعال متعددی با خواص ضدمیکروبی، آنتیاکسیدانی و تقویتکننده سیستم ایمنی است. پژوهش حاضر با هدف بررسی اثر افزودن اسانس این گیاه به جیره غذایی بر شاخصهای رشد، شاخصهای بیومتریک، پاسخ ایمنی موکوسی و ترکیب میکروبی روده بر بچه ماهیان Labeotropheus fuelleborni انجام شد. در این آزمایش، تعداد 240 قطعه ماهی جوان با میانگین وزن اولیه حدود 11/0±56/5 گرم مورد استفاده قرار گرفتند. ماهیها بهصورت تصادفی در 12 تانک 100 لیتری توزیع شده و در قالب چهار تیمار غذایی با سه تکرار پرورش داده شدند. تیمارها شامل جیره پایه بدون اسانس (گروه شاهد) و جیرههای حاوی 10/0، 15/0 و 20/0 میلیلیتر اسانس گیاه موسیر در هر کیلوگرم خوراک بودند. دوره آزمایش 60 روز به طول انجامید و ماهیها روزانه سه بار و به میزان تقریبی 2 درصد وزن بدن تغذیه شدند. در پایان دوره پرورش، شاخصهای مختلفی شامل وزن نهایی، نرخ رشد ویژه(SGR)، درصد بقا، شاخص کبد(HSI)، شاخص دستگاه گوارش، فعالیت آنزیمهای کبدی ALT، AST و ALP، شاخصهای ایمنی موکوسی پوست شاملACH50، فعالیت لیزوزیم، ایمونوگلوبولین کل و پروتئین محلول و همچنین شاخصهای میکروبیولوژیک روده شامل تعداد کل باکتریهای زنده، باکتریهای گرممنفی روده و باکتریهای اسید لاکتیک مورد ارزیابی قرار گرفتند. دادهها پس از بررسی نرمال بودن توزیع و همگنی واریانسها با استفاده از آنالیز واریانس یکطرفه و آزمون چنددامنهای دانکن در سطح معنیداری 05/0P> تحلیل شدند. نتایج نشان داد که افزودن اسانس گیاه موسیر تأثیر معنیداری بر شاخصهای رشد از جمله وزن نهایی و نرخ رشد ویژه نداشت. همچنین شاخص GaSI بین تیمارهای مختلف تفاوت معنیداری نشان نداد. با این حال، شاخص HSI در برخی تیمارها افزایش یافت و بیشترین مقدار آن در تیمارهای حاوی اسانس مشاهده شد. علاوه بر این، درصد بقا در تیمار دارای 20/0 میلیلیتر اسانس در کیلوگرم جیره بالاتر از گروه شاهد گزارش شد. از نظر شاخصهای ایمنی، نتایج نشان داد که افزودن اسانس این گیاه موجب افزایش معنیدار فعالیت لیزوزیم، ACH50، ایمونوگلوبولین کل و پروتئین محلول در موکوس پوست گردید. این نتایج بیانگر تحریک پاسخهای ایمنی غیر اختصاصی در ماهیان دریافتکننده اسانس گیاهی است. در مقابل، فعالیت آنزیمهای کبدی ALT، AST و ALP تفاوت معنیداری بین تیمارها نشان نداد که بیانگر عدم بروز اثرات منفی آشکار بر عملکرد کبد در دوزهای مورد استفاده است. در بخش میکروبیولوژی روده، تعداد کل باکتریهای زنده تغییر معنیداری نشان نداد، اما تعداد باکتریهای گرممنفی روده در تیمارهای حاوی اسانس کاهش یافت. همچنین تغییراتی در جمعیت باکتریهای اسید لاکتیک مشاهده شد که نشاندهنده تأثیر اسانس بر ترکیب میکروبی روده است. بهطور کلی نتایج نشان داد که اسانس گیاه موسیر میتواند بدون ایجاد اثرات منفی بر رشد و عملکرد کبد، موجب بهبود بقا، تقویت پاسخهای ایمنی موکوسی و تعدیل میکروبیوتای روده در ماهی Labeotropheus fuelleborni شود. بر اساس یافتههای این پژوهش، سطوح 15/0 تا 20/0 میلیلیتر در کیلوگرم جیره بهعنوان محدوده مناسب استفاده از این اسانس در جیره غذایی این گونه پیشنهاد میشود.
مقدمه
در سالهای اخیر توسعه صنعت آبزیپروری با چالشهای متعددی از جمله افزایش شیوع بیماریها، استفاده گسترده از آنتیبیوتیکها و بروز مقاومت دارویی در عوامل بیماریزا مواجه شده است. استفاده مکرر و کنترلنشده از آنتیبیوتیکها علاوه بر ایجاد مقاومت میکروبی، میتواند پیامدهای منفی برای محیط زیست و سلامت مصرفکنندگان نیز به همراه داشته باشد. از این رو، یافتن جایگزینهای طبیعی و ایمن برای افزایش سلامت و مقاومت ماهیان در برابر بیماریها به یکی از موضوعات مهم در تحقیقات آبزیپروری تبدیل شده است.
یکی از راهکارهای مطرح در این زمینه استفاده از افزودنیهای گیاهی یا فیتوبیوتیکها در جیره غذایی آبزیان است. ترکیبات گیاهی به دلیل دارا بودن مواد زیستفعال متنوع از جمله ترکیبات فنولی، فلاونوئیدها، ترکیبات گوگردی و روغنهای اسانسی میتوانند اثرات متعددی از جمله خواص ضدمیکروبی، آنتیاکسیدانی، ضدالتهابی و تقویتکننده سیستم ایمنی داشته باشند. این ترکیبات علاوه بر بهبود سلامت عمومی ماهی، میتوانند موجب بهبود عملکرد سیستم گوارشی و تعادل میکروبی روده نیز شوند.
میکروبیوتای روده نقش مهمی در فیزیولوژی و سلامت ماهیان ایفا میکند. جمعیت میکروبی موجود در دستگاه گوارش در فرآیندهای متعددی از جمله هضم و جذب مواد غذایی، متابولیسم مواد مغذی، تولید ترکیبات مفید و تنظیم پاسخهای ایمنی مشارکت دارد. ترکیب این جمعیت میکروبی میتواند تحت تأثیر عوامل مختلفی از جمله گونه ماهی، مرحله رشدی، شرایط محیطی، کیفیت آب، استرس و ترکیب جیره غذایی قرار گیرد. بنابراین تغییر در ترکیب جیره غذایی میتواند بهطور مستقیم یا غیرمستقیم بر ترکیب میکروبی روده و در نتیجه بر سلامت ماهی اثرگذار باشد.
در میان گیاهان دارویی، گونههای مختلف جنس Allium به دلیل دارا بودن ترکیبات فعال زیستی مورد توجه ویژه قرار گرفتهاند. گیاه Allium hirtifolium که با نام موسیر ایرانی شناخته میشود، یکی از گیاهان بومی منطقه خاورمیانه است و حاوی ترکیباتی نظیر آلیسین، دیآلیل دیسولفید (DADS)، دیآلیل تریسولفید (DATS)، S-allyl cysteine و انواع ترکیبات گوگردی است. این ترکیبات دارای فعالیتهای زیستی متعددی از جمله خاصیت ضدباکتریایی، ضدقارچی، آنتیاکسیدانی و تقویتکننده سیستم ایمنی هستند.
مطالعات مختلف نشان دادهاند که استفاده از گیاهان خانواده Allium در جیره غذایی ماهیان میتواند موجب بهبود پاسخهای ایمنی، افزایش مقاومت در برابر بیماریها و بهبود برخی شاخصهای رشد شود. با این حال، اطلاعات موجود درباره اثر اسانس گیاه موسیر بر میکروبیوتای روده و شاخصهای ایمنی در گونه Labeotropheus fuelleborni محدود است.
ماهی Labeotropheus fuelleborni یکی از گونههای مهم ماهیان زینتی است که در آکواریومها و مراکز تکثیر نگهداری میشود. سلامت و بقا در مراحل اولیه رشد این ماهی از اهمیت ویژهای برخوردار است، زیرا تلفات در این مرحله میتواند تأثیر قابل توجهی بر تولید و نگهداری آن داشته باشد.
با توجه به خواص زیستی ترکیبات موجود در گیاه موسیر و کمبود اطلاعات درباره اثر آن در این گونه، پژوهش حاضر با هدف بررسی تأثیر افزودن اسانس این گیاه به جیره غذایی بر عملکرد رشد، شاخصهای بیومتریک، پاسخهای ایمنی موکوسی و ترکیب میکروبی روده در بچه ماهی Labeotropheus fuelleborni طراحی و اجرا شد.
نتیجهگیری
افزایش ماندگاری و بقا:
استفاده از اسانس (بهویژه دوز ۰/۲ میلیلیتر در کیلوگرم) تلفات ماهیان را کاهش داده و درصد بقا را بالا میبرد.
تقویت سیستم ایمنی:
این افزودنی سیستم دفاعی مخاطی ماهی را در برابر عوامل بیماریزا قویتر میکند.
پاکسازی روده از باکتریهای مضر:
اسانس با کاهش باکتریهای گرم منفی، سلامت دستگاه گوارش را بهبود میبخشد.
بدون عوارض جانبی:
مصرف این اسانس هیچ اثر منفی بر رشد ماهی و یا عملکرد کبد آن ندارد.
میزان مصرف پیشنهادی: دوز ۰/۱۵ تا ۰/۲۰ میلیلیتر اسانس به ازای هر کیلوگرم خوراک.
جمعبندی کاربردی:
اسانس گیاه موسیر یک محرک ایمنی و بهبوددهنده سلامت روده طبیعی، ارزان و بیخطر است که بدون لطمه زدن به رشد ماهی، مقاومت و بقای آن را افزایش میدهد.
منابع
Amin, M., Jahangirnezhad, M., Rasaei, N., Pipelzadeh, M. H., & Rafiee, M. (2012). Evaluation of the effect of Persian shallot (Allium hirtifolium, Boiss.) aqueous extract on mouth bacterial count compared with chlorhexidine mouth rinse. African Journal of Microbiology Research, 6, 5809–5813.
Amoah, K., Liu, H., Dong, X. H., Tan, B. P., Zhang, S., Chi, S. Y., Yang, Q. H., Liu, H. Y., & Yang, Y. Z. (2021). Effects of varying dietary black garlic supplementation on the growth, immune response, digestive and antioxidant activities, intestinal microbiota of Litopenaeus vannamei and its resistance to Vibrio parahaemolyticus infection. Aquaculture Nutrition, 27(5), 1699–1720.
Antache, A., Cristea, V., Grecu, I., Dediu, L., Mocanu, M., Ion, S., & Petrea, S. M. (2013). The effects of some phytobiotics on biochemical composition of Oreochromis niloticus meat reared in a recirculating aquaculture system. Journal of Animal Science and Biotechnology, 46(1), 238–243.
Asgari, S., Rafieian-Kopaei, M., Pourgheysari, B., Ansari-Samani, R., Deris, F., Shahinfard, N., Hojjati, M. R., & Salimi, M. (2012). Allium hirtifolium Boiss: Radical scavenging property and the lowering effects on blood fibrinogen and factor VII. Life Science Journal, 9(3), 1793–1798.
Asgari, S., Setorki, M., Rafieian-Kopaei, M., Heidarian, E., Shahinfard, N., Ansari, R., & Forouzandeh, Z. (2012a). Postprandial hypolipidemic and hypoglycemic effects of Allium hertifolium and Sesamum indicum on hypercholesterolemic rabbits. African Journal of Pharmacy and Pharmacology, 6(15), 1131–1135.
Au-Yeung, C., Lam, K. L., Chan, K. W., & Mo, W. Y. (2022). Uses of antibiotics in ornamental fish in Hong Kong and the antibiotic resistance in the associated zoonotic pathogens. Journal of Xenobiotics, 12(4), 365–377.
Brunvold, L., Sandaa, R. A., Mikkelsen, H., Welde, E., Bleie, H., & Bergh, Ø. (2007). Characterisation of bacterial communities associated with early stages of intensively reared cod (Gadus morhua) using denaturing gradient gel electrophoresis (DGGE). Aquaculture, 272(1–4), 319–327.
Cristea, V., Antache, A., Grecu, I., Docan, A., Dediu, L., & Mocanu, M. C. (2012). The use of phytobiotics in aquaculture. Lucrări Științifice-Seria Zootehnie, 57, 250–255.
Diba, A., & Alizadeh, F. (2018). In vitro and in vivo antifungal activity of Allium hirtifolium and Allium sativum. Avicenna Journal of Phytomedicine, 8(5), 465–474.
Fateh, R., Nasiri, K. M. J., Motevallian, M., Falahati, M., & Yazdanparast, A. (2010). In vitro antifungal activity of Allium hirtifolium in comparison with miconazole. Medical Journal of the Islamic Republic of Iran, 24(1), 17–22.
Ghafarifarsani, S., et al. (2022). [Used in the article as a prior study on dietary Allium hirtifolium extract in fish.]
Ghahremani-majd, H., et al. (2012). [Cited in the article for nutritional/chemical characteristics of Persian shallot.].]
Rashidian, et al. (2022a). [Cited in the article for dietary Allium hirtifolium extract improving growth and immunity in fish.]
Reid, et al. (2009). [Cited in the article for rapid feeding-related changes in intestinal flora.]
Ringø, et al. (2006). [Cited in the article for the role of diet in fish gut microbiota.]
Satvati, et al. (2017). [Cited in the article for hypocholesterolemic and antimicrobial effects of Allium hirtifolium.]
Shekarabi, et al. (2022). [Cited in the article for the beneficial effect of Persian shallot powder in animal feed.]
دیدگاهی یافت نشد