چکیده
از زمانی که انسانها به اهلی کردن مرغها پرداختند، توجه ویژهای به جوجهکشی مصنوعی پیدا کردند و در طول تاریخ به فکر توسعه روشهای مختلفی برای تولید گسترده جوجه یک روزه بودند. برای اولین بار در مصر، دستگاههای جوجهکشی ساده اما مبتکرانهای طراحی شدند. بهتدریج با گذشت زمان و با پیشرفت علم، دستگاههای جوجهکشی مختلفی وارد صنعت طیور شدند که به توسعه آن کمک شایان توجهی کرد. در این مقاله بهاختصار به بررسی برخی از این دستگاهها پرداخته شده است.
مقدمه
انسانها 2500 سال قبل از میلاد مسیح، اجداد مرغهای امروزی را در هندوستان اهلی کردند. با اهلی شدن پرندگان، تولید جوجه بهطور ویژه موردتوجه قرار گرفت و بشر به دنبال روشهایی جهت توسعه و افزایش جوجه درآوری بود؛ بهطوریکه در مصر، ساختمان دستگاههای جوجهکشی ساده اما مبتکرانه طراحی شد. بهتدریج مصریها اولین دستگاههای جوجهکشی بزرگی را ساختند که ظرفیت آنها گاهی به حدود 90000 تخممرغ میرسید. روشهای جدید جوجهکشی در سال 1749 میلادی توسط رموار با ساخت اولین جعبه مکانیکی جوجهکشی ابداع شد. نخستین دستگاههای جوجهکشی خودکار الکتریکی در سال 1992 میلادی در آمریکا ساخته شدند و بهطور وسیع مورداستفاده قرار گرفتند. در ایران نیز اولین کارخانه جوجهکشی در سال 1339 شمسی تأسیس گردید. با ورود روشهای مختلف جوجهکشی، تحول بزرگی در صنعت و تولیدات طیور اتفاق افتاد. عموماً دستگاههای جوجهکشی ابزار خاصی میباشند که بهترین و مناسبترین شرایط را برای رشد و نمو تخممرغ فراهم میکنند. این فرایند با استفاده از مکانیسمهای خاصی که ازنظر محیطی کنترل میشوند به دست میآید (3 و 1).
جوجهکشی مصنوعی
دستگاه جوجهکشی از مرغ تقلید میکند و محیطی را برای تبدیل تخمها به جوجه فراهم میکند. دستگاه جوجهکشی تخمها را به مدت حدود 21 روز بهطور یکنواخت مرطوب و گرم نگه میدارد. از منابع مختلف گرما میتوان برای گرم کردن تخممرغ استفاده کرد که رایجترین آنها برق، انرژی خورشیدی و انرژی سوختی مانند زغال چوب، پارافین یا گاز است. انواع مختلفی از انکوباتورها نیز براساس این منابع گرما پدید آمدهاند. این دستگاهها باید طوری طراحی شوند که دمای داخل دستگاه را بهطور دقیق کنترل کنند تا اطمینان حاصل شود دمای جنین در حال رشد از حد مطلوب منحرف نشود (2).
پنج دسته از انواع دستگاههای جوجهکشی
دستگاههای جوجهکشی معمولاً در انواع و اندازههای مختلفی در دسترس میباشند. برخی از آنها برای استفاده خانگی و تعداد اندکی جوجه مناسباند؛ درحالیکه دستگاههای بزرگتر برای مزارع و مراکز صنعتی بزرگتر استفاده میشوند. هر مدل دستگاه جوجهکشی ممکن است ویژگیها و قابلیتهای متفاوتی داشته باشد. در ادامه برخی از مدلهای معروف دستگاه جوجهکشی را معرفی میکنیم (6 و 5).
1- دستگاه جوجهکشی دستی (Manual Incubator)
اگر به برق دسترسی ندارید، بهترین گزینه دستگاه جوجهکشی دستی است که راهی آسان و مقرونبهصرفه را برای جوجهکشی تخممرغ فراهم میکند. دستگاه جوجهکشی دستی میتواند از زغال چوب، نفت سفید یا گاز برای گرم کردن و نگهداشتن تخمها در محفظه جوجهکشی که تخمها در آن قرار میگیرند، استفاده کند. تخممرغها بهصورت دستی چرخانده میشوند. تنظیم دما و رطوبت نیز دستی است. ظرفیتهای مختلفی از این نوع دستگاه را میتوان ساخت. میانگین نرخ جوجه ریزی طبق گزارش کشاورزان بین 50 تا 60 درصد با مدیریت خوب است؛ اما بیانشده است استفاده از دماسنج برای تنظیم دما و قرار دادن آب در کنار تخمها برای تنظیم رطوبت، عملکرد جوجهکشی را بهبود بخشیده است.
2- دستگاه جوجهکشی خانگی (Household Incubator)
همانطور که از نام آن پیداست، این انکوباتورها بیشتر توسط افرادی که قصد جوجهکشی از تخمها را در خانه خود یا در مقیاس بسیار کوچک دارند، استفاده میشود؛ بنابراین، ازآنجاییکه این نوع دستگاه برای محیطهای خانگی طراحیشده است، نیازمند نظارت بسیار کمی است. درحالحاضر این دستگاههای جوجهکشی ممکن است تمام اتوماتیک، نیمه اتوماتیک و دستی باشند که همه آنها بهراحتی در بازار موجود است. عاملی که همه کشاورزان و متخصصان باید همیشه در نظر داشته باشند، این است که دمای دقیق مورداستفاده برای فرایند جوجهکشی به کنترل و سایر ویژگیهای دستگاه بستگی دارد.
3- دستگاه جوجهکشی چندمنظوره (Multi-Stage Incubator)
جوجهکشی چندمنظوره، متکی بر عملکرد ثابت ماشینها برای مدت زمان معینی است. این انکوباتورها بهطور مداوم کار میکنند. در آن تخمها یک یا دو بار در هفته به دستگاه جوجهکشی اضافه میشوند. یکی از مزیتهای اصلی استفاده از این دستگاههای جوجهکشی، هزینه تولید و نگهداری پایین و سادگی کل عملیات است. فرایند اصلی این انکوباتورها تبدیل گرمای تولیدشده توسط تخمهای قدیمی و استفاده از این گرما برای تخمهای جدیدی است که قرار است در انکوباتورها پردازش شوند. نکته مهم دیگر در اینجا استفاده از تخمهای یکسان برای فرایند جوجهکشی است. علاوهبراین، جنبههای تهویه و دمای انکوباتور، همیشه باید برای تکمیل موفقیتآمیز تخمها و سایر فرآیندهای جوجهکشی موردتوجه واقع شوند.
4- دستگاه جوجهکشی تک مرحلهای (Single Stage Incubator)
دستگاه جوجهکشی تک مرحلهای یکی از طبیعیترین مکانیسمها برای تولید جوجه محسوب میشود. علت نامگذاری این نوع دستگاه به این دلیل است که تمام تخمهای داخل دستگاه در همان مرحله نگهداری، رشد میکنند. در جوجهکشی تکمرحلهای، ماشین جوجه کشی فقط شامل تخمکهایی با سن یکسان است. مزیت این روش این است که میتوان شرایط کل دستگاه را با توجه به نیاز همه تخمها تنظیم کرد. با استفاده از ماشینهای جوجهکشی میتوان تخم هر پرندهای را در مدت کوتاه به جوجه تبدیل کرد؛ درواقع این دستگاهها تک کاربردی نیستند. شما میتوانید از تخممرغ گرفته تا تخم قناری، کبوتر و کبک را برای جوجه شدن درون دستگاه جوجهکشی قرار دهید. برای کسانی که نمیدانند، این نوع جوجهکشی به فرایند جوجهکشی همهجانبه نیز معروف است. علاوهبراین، دستگاه تک مرحلهای براساس اصول تهویه، رطوبت و سایر جنبههای مهم لازم برای رشد و جوجهکشی تخمها کار میکند.
5- دستگاههای جوجهکشی صنعتی (Industrial Incubators)
دستگاه جوجهکشی صنعتی بهصورت مصنوعی شرایط محیطی مانند دما، رطوبت و چرخش را برای جوجهکشی موفقیتآمیز تخممرغها فراهم میکند. در این دستگاه، فنهای بزرگی تعبیه شده است که دمای یکنواختی را برای تخمها ایجاد میکنند. علاوهبراین، تخممرغها بهطور خودکار حداقل هشت بار در روز چرخانده میشوند. به این ترتیب به جوجه داخل تخممرغ اجازه میدهد که بدون نیاز به حضور مادر رشد کند. این انکوباتورها از مکانیسم چند مرحلهای برای دستیابی به فرایند جوجهکشی در شرایط و فرایندهای کنترلشده محیطی استفاده میکنند. این دستگاه احتمال آسیب به تخمها را به صفر میرساند. تقریباً 21 روز طول میکشد تا یک جوجه از تخممرغ خارج شود. دستگاههای جوجهکشی صنعتی تجاری ظرفیتی تا 75000 تخم را دارند. بزرگترین مزیت دستگاههای جوجهکشی این است که مرغها پس از تخمگذاری آزاد میشوند تا دوباره در مدتزمان کوتاهتری تخمهای بیشتری بگذارند. از این دستگاهها بیشتر برای مرغداریهای بزرگ و تجاری استفاده میشود. قیمت دستگاههای جوجهکشی صنعتی بسته به کیفیت آن متفاوت است. علاوهبراین، اگر قصد خرید این ماشینهای جوجهکشی را دارید، حتماً اعتبار تأمینکننده را در نظر بگیرید (5).
دستگاههای جوجهکشی ستر و هچر غیرهمزمان
دوره ستر به دوره اول جوجهکشی گفته میشود. در این دوره، نطفه درون تخم شروع به رشد میکند و بهتدریج به شکل یک جوجه کامل تبدیل میشود. دما و رطوبت در این مرحله برای هر پرنده بهصورت خاصی تنظیم میشود.
دوره هچر در جوجهکشی به دوره پایانی اشاره دارد که معمولاً شامل سه روز آخر جوجهکشی است. در دوره هچر، چرخش تخمها باید متوقف شود و تخمها ثابت نگهداشته شوند. در این مرحله دما نسبت به دوره ستر کمتر درنظر گرفته میشود. باتوجه به اینکه جوجه در این مرحله قصد خروج از تخم را دارد، رطوبت نسبت به دوره ستر افزایش مییابد تا پوسته تخم نرمتر شود (2).
در حالت عادی، دستگاه جوجهکشی بهصورت ستر و هچر غیرهمزمان تولید میشوند؛ به این معنی که هر دستگاه تنها میتواند در حالت ستر یا حالت هچر عمل کند و نمیتواند همزمان این دو حالت را پشتیبانی کند.
دستگاههای جوجهکشی ستر، بهطور انحصاری برای شرایط دوره ستر طراحی و بهینهسازی شدهاند. این دستگاهها دارای موتورهای چرخشی هستند که تخمها را چرخانده و شرایط مناسب رشد را فراهم میکنند.
دستگاههای هچر، برای دوره هچر طراحیشدهاند و شرایط مربوط به این دوره را فراهم میکنند. همانطور که اشاره شد، در دوره هچر که سه روز آخر جوجهکشی است، تخمها ثابت نگهداشته میشوند. دستگاههای هچر نیز بهگونهای طراحیشدهاند که موتور آنها غیرفعال است و تخمها ثابت میمانند. همچنین، امکان تولید دستگاههایی بدون موتور چرخشی نیز وجود دارد که تنها برای دوره هچر استفاده میشوند (2).
دستگاه جوجهکشی ستر و هچر همزمان
دستگاه جوجهکشی ستر و هچر همزمان، یک اختراع مدرن است که بهصورت همزمان دورههای ستر و هچر را اجرا میکند. این قابلیت از طریق طراحی خاص و استفاده از سیستمهای کنترلی پیشرفته بهدست آمده است. در این دستگاهها، قسمت انتهایی به روش خاصی طراحی میشود. قسمت انتهایی دستگاه دارای دمای کمتری نسبت به سایر نقاط است و رطوبت بالاتری دارد. همچنین، قسمت انتهایی دستگاه بدون چرخش است. این طراحی امکان قراردادن تخمهای ستر در طبقات بالایی و تخمهای هچر در طبقات پایینی را فراهم میکند (4).
نتیجهگیری
استفاده از دستگاه جوجهکشی در صنایع مرغداری و جوجهکشی بسیار مفید است. دستگاههای جوجهکشی تجهیزات مکانیزهای هستند که برای جوجهکشی تخمهای مرغ و سایر طیور استفاده میشوند. این دستگاهها شرایط مناسبی را برای جوجهکشی فراهم میکنند و فرایند جوجهکشی را بهصورت خودکار و بهینه انجام میدهند.
منابع
Abdelhakim, M. M. A., Thieme, O., Ahmed, Z. S., and Schwabenbauer, K. (2009, March 10-13). Management of Traditional Poultry Hatcheries in Egypt. The 5th International Poultry Conference, Taba, Egypt.
emka-incubators.com/en/knowledge-base/defining-the-size-of-your-hatchery/
Jibrin, M. M., Idike, F. I., Ahmad, K., & Ibrahim, U. (2011). Modelling incubation temperature: the effects of incubator design, embryonic development and egg size. Journal of Agricultural Engineering and Technology, 19(1), 46-59.
linkedin.com/pulse/differences-between-incubator-setter-hatcher-yanshan-xu
thepoultryguide.com/egg-incubators-and-suppliers
دیدگاهی یافت نشد