تأثیر عنصر روی بر برخی فراسنجه‌های تولیدی مرغ‌های مادر

چکیده

یكی از اجزای اصلی در چرخه صنعت طیور كه در تولیـد گوشـت، تخم‌مرغ و تأمین نیاز پروتئین انسان‌ها نقش كلیدی دارد، مرغ‌های مادر هستند. مرغان مادر دارایی ارزشمندی برای صنعت طیور هستند؛ زیرا آن‌ها تخم‌مرغ‌های قابل جوجه‌کشی و جوجه یک روزه تولید می‌کنند. علاوه‌بر نكات مـدیریتی در پـرورش مرغ‌های مادر، توجه به برنامه‌های تغذیه‌ای و تهیه جیره‌هایی كـه منجـر بـه حداكثر تولید و جوجه درآوری شود، بسیار مهـم بـوده و سـودآوری در ازای تعـداد جوجه تولیـدی بیشـتر را در پـی خواهـد داشـت.

مقدمه

بیشـتر جیره‌های تجاری بر پایه ذرت و سویا هستند كه نمی‌توانند بـه میـزان كافی مواد معدنی موردنیاز پرنده را فراهم كننـد. همچنـین بـه دلیـل وجود مواد ضد تغذیه‌ای مثل فیتات، بخشی از مـواد معـدنی جیـره از دسترس خارج می‌گردد (1). بنابراین عناصر کم‌مصرف به‌طور عمـده در شكل نمک‌های معـدنی بـه صـورت اكسـید، سـولفات، كربنـات كمپلكس با اسیدآمینه به جیره غذایی افزوده می‌شود. روی، ازجمله مواد معدنی کم‌نیاز است كه می‌تواند در بهبود عملكـرد طیـور و نیـز بلوغ جنسی به موقع و ظرفیت تولیدمثلی مطلوب نقش مؤثری داشته باشد (2). روی به واسطه حضور در سیستم‌های آنزیمی و نقـش در متابولیسـم انـرژی، تولیـد پـروتئین، متابولیسـم اسـیدنوكلئیـك، در یكپــارچگی بافــت اپیتلیــال، تقســیم ســلولی، جــذب و اســتفاده از ویتامین‌های E و A از اهمیت بالایی برخوردار است (3). حیوانـاتی كـه دچـار كمبـود طولانی‌مدت روی شده‌اند، پس از مدتی دچار چروكیدگی طحال می‌شوند و چون طحال از اندام‌های ایمنی در بدن به شمار می‌رود، كمبود این عنصر موجب اختلال در سیسـتم ایمنـی می‌گردد.

یكی از مشكلات اصلی در رسیدن به تولید بالا و با ثبات تخم‌مرغ در مرغ‌های مـادر، كـاهش كیفیـت پوسـته اسـت. كاهش كیفیت پوسته به معنی كاهش شمار تخم‌مرغ‌های قابل جوجه‌کشی و افت میزان تفریخ تخم‌مرغ‌های بارور، به علت خـروج بیشـتر رطوبت از پوسته‌های نازک‌تر و ورود آلودگی به درون تخم‌مرغ اسـت (4). مواد معدنی کم‌مصرف مثل روی، اثر مثبتی را بر تولید تخم‌مرغ در مرغ‌های مادر گوشتی و مرغ‌های مادر تخمگذار ایفا می‌کنند و سـبب بهبود اندازه، كیفیت پوسته و تولید تخم‌مرغ می‌شوند (5). در این مقاله به اثرات مختلف عنصر روی بر برخی فراسنجه‌های تولیدی مرغ‌های مادر می‌پردازیم.

اثر روی بر درصد تولید تخم‌مرغ

بـا توجه به اینكه با افزایش سن پرنده میزان تولیـد تخم‌مرغ به‌طور طبیعی كاهش می‌یابد، پرنده‌هایی كه سطوح افزایشی روی را دریافت كنند، افت تولید هفتگی آن‌ها در كل دوره کمتر خواهد بود. درمجموع افـزایش سـطوح روی در جیره مرغ‌های مادر، افزایش میزان تولیـد را در پـی دارد كـه ایـن می‌تواند به علت اثر روی در تولید تخم‌مرغ به‌واسطه نقـش روی در رسوب آلبومین در مگنوم، ایجاد لایه‌های پوسته در ایستموس و شکل‌گیری پوسـته در رحـم و همچنـین بـه علـت اثـر روی در افـزایش هورمون‌های استروژن، پروژسترون،FSH و LH باشد (5).

اثر روی بر وزن تخم‌مرغ

وزن تخم‌مرغ از محتویات درون آن ناشی می‌شود و با توجه به نقش روی در رسوب آلبومین (تولید پروتئین) در مگنوم و تولید سفیده تخم‌مرغ، می‌توان بیان كـرد كه روی با افزایش سفیده می‌تواند سبب افـزایش در وزن تخم‌مرغ شود (6).

اثر روی بر ضریب تبدیل خوراك

سطوح افزایشی روی در مرغان مادر باعـث بهبـود ضریب تبدیل خوراك می‌گردد. توده تخم‌مرغ، متأثر از دو عامل: وزن تخم‌مرغ و درصد تولیـد می‌باشد و با توجه به تحت تأثیر قرار گرفتن ایـن دو فراسـنجه، تـوده تخم‌مرغ نیز افزایش می‌یابد. ضریب تبدیل خـوراك نیـز متأثر از مصرف خوراك و توده تخم‌مرغ است. با توجه به اینكه بـا افـزایش سطح روی، توده تخم‌مرغ نیـز افـزایش می‌یابد و چون در محاسـبه ضریب تبدیل، توده تخم‌مرغ در مخرج كسر قرار می‌گیرد، پـس بـا افزایش آن ضریب تبدیل خوراك كوچك می‌شود و بهبود می‌یابد (7).

اثر روی بر درصد جوجه درآوری

دركل ازجمله عوامل مهمی كه جوجه درآوری را می‌تواند به‌طور مستقیم تحت تأثیر قـرار دهـد كیفیـت پوسـته تخم‌مرغ، بـاروری، شـرایط نگهداری، تغذیه، تهویه، دما و رطوبت انكوباسیون می‌باشد. با توجـه به بهبود كیفیت پوسته و زنده‌مانی جنین در اثر تغذیه مكمل روی، درصد جوجه درآوری نیز بهبود می‌یابد (7).

اثر روی بر وزن جوجه تولیدی

وزن جوجه تولیدی وابسته به وزن تخم‌مرغ می‌باشد و تولید تخم‌مرغ‌های بزرگ‌تر منجر به تولید جوجه‌های بزرگ‌تر و بـا کیفیت‌تر می‌گردد. با توجه به اثر مكمل روی بر افزایش وزن تخم‌مرغ، جوجه‌هایی با وزن بیشتر تولید می‌گردد (8).

اثر روی بر كیفیت جوجه تولیدی

در رابطـه بـا تأثیر سـطح روی جیره بر كیفیت جوجه تولیدی مطالعه‌ای در دسـت نیسـت؛ ولـی در تحقیقی گزارش‌شده است كه كمبود مواد مغذی ازقبیل: بیـوتین، ریبوفلاوین، روی و منگنز در مرغ‌های مـادر، بـر كیفیـت جوجه‌های تولیدی آن‌ها مؤثر است و سبب ناهنجاری، بدشکلی و تولید جوجه‌های ضعیف می‌شود (9).

اثر روی بر ضخامت و استحكام پوسته تخم‌مرغ

روی به‌واسطه حضـور در سـاختار آنـزیم كربونیـك آنهیـدراز و كوفاكتوری برای آنزیم كراتیناز، كیفیـت پوسـته را تحت تأثیر قـرار می‌دهد. آنزیم كربونیك آنهیدراز وابسته به روی می‌باشد كه در شکل‌گیری آنیون كربنات برای استفاده و شکل‌گیری پوسـته تخم‌مرغ (كربنات كلسیم) نقش ایفا می‌کند. آنزیم كراتیناز نیز در شکل‌گیری غشاء پایه پوسته مؤثر است (5). جیره‌های طیور مادر و تخمگذار از سطح كلسیم بالایی برخوردار هستند (3-4/2 درصـد)؛ امـا اگـر آنـزیم كربونیك آنهیدراز فعال در سطح كافی موجود نباشـد، ایـن كلسـیم در شکل‌گیری پوسته تخم‌مرغ مؤثر نخواهد بود. به‌علاوه جیره‌های بـا كلسیم بالا به خاطر اثـر آنتاگونیسـم كلسـیم بـا روی، سـبب كـاهش قابلیـت اسـتفاده از روی شـده و درنتیجه كـاهش آنـزیم كربونیـك آنهیدراز فعال را در پی خواهد داشت كه این امر می‌تواند علت كاهش كیفیت پوسته باشد. تغذیه با تركیب روی و منگنز در مرغ‌های تخمگذار سبب بهبود ضخامت پوسـته و اسـتحكام پوسته تخم‌مرغ می‌شود و اثر منفی سن بر كیفیت پوسته تخم‌مرغ را كاهش می‌دهد (10).

تفكیك لاشه جوجه‌های تازه تفریخ شده

افزایش مقادیر مختلف مكمل روی در جیره مرغ‌های مادر در هفته‌های پایانی دوره، باعث افزایش معنی‌دار وزن نسـبی بـورس فابرسیوس جوجه‌های یک‌ روزه می‌گردد که می‌تواند به دلیل اثر سطوح بالای روی بر كاهش آلودگی با آفلاتوكسین باشد (11).

كیـد و همكاران گزارش كردند كه نتاجی كه والدین آن‌ها منـابع روی-متیونین را استفاده كرده بودند، ایمنی بیشـتری داشـتند و وزن خشـك استخوان در آن‌ها نسبت به تیمار كنترل افزایش یافت. با توجه به نقـش روی در افزایش تعداد سلول‌های لنفوسـیت، نوتروفیـل و ماكروفـاژ، افزایش سطح روی سبب افزایش وزن اندام‌های لنفاوی نیز می‌شود (6).

اثر روی بر درصد وزن نسبی تركیبات لاشه

با افـزایش سـطوح روی، وزن نسبی تخمـدان و لولـه رحمی افزایش می‌یابد. تعداد فولیکول‌های تخمـدانی، وزن اصـلی تخمدان را شامل می‌شوند و شاید دلیل افزایش وزن تخمـدان، ناشی از همین عامل باشد. مكمـل نمـودن روی و منگنـز در جیره مرغ‌های مادر می‌تواند به برون‌ده قلبی و كاهش آسیت در جوجه‌های آن‌ها كمك كند. همچنین با وجود آنکه روی در تمامی بافت‌های بدن وجـود دارد؛ اما به دلیل اینکه تمایـل آن بـه تجمـع در استخوان بیشتر از كبد است، انتظـار می‌رود بـا افزایش سطح روی جیره، غلظت روی در استخوان درشت‌نی بیشـتر شود (6).

نتیجه‌گیری

سطوح افزایشی مكمل روی در جیره تا سطح 170 میلی‌گرم در كیلوگرم سبب بهبود عملكرد در مرغ‌های مادر می‌شود؛ به‌طوری‌كـه افزودن روی تا این سطح موجـب افـزایش درصـد تولیـد تخم‌مرغ، افزایش وزن تخم‌مرغ و كـاهش ضـریب تبـدیل خـوراك می‌گردد. همچنین موجب بهبود كیفیت پوسته تخم‌مرغ گردیده و می‌تواند اثر منفی سن بـر كیفیـت پوسـته تخم‌مرغ را در مرغ‌های مادر كاهش دهد.

منابع

1. Cousins, R. J. and J. M. Hempe. 1990. zinc. pp.251-260 in Nutrition.M.L.Brown, International life sciences institute Nutrition Foundation.washington.D.C.
2. Durmus, I., C. Atasoglu, C. Mizrak, S. Ertas, and M. Kaya. 2004. Effect of Increasing Zinc Concentration in the Diets of Brown Parent Stock Layers on Various Production and Hatchability Traits (Short communication). Arch. Tierz., Dummerstorf 47 (5): 483-489
3. Fakler, T. M., T. L. Ward and H. J. Kuhl. 2002. Zinc amino acid complexes improve layer production and egg quality.Poult. Sci. 81 (Suppl. 1): 120.
4. Fakler, T. M., T. L. Ward and H. J. Kuhl. 2002. Zinc amino acid complexes improve layer production and egg quality.Poult. Sci. 81 (Suppl. 1): 120
5. Kaya, S., H. O. Mucaliar, S. F. Haliliglu, and H. Ipek. 2001. Effect of dietary vitamin A and zinc on egg yield and some blood parameters of laying hens. Turk. J. Vet. Anim. Sci., 25: 763-769.
6. Kidd, M. T., N. B. Anthony, and S. R. Lee. 1992. Progeny performance when dams and chicks are fed supplemental zinc. Poult. Sci. 71:1201-1206.
7. Park, S. Y., S. G. Birkhold, L. F. Kubena, D. J. Nisbet, and S. C. Ricke. 2004. Effects of high zinc diets using zinc propionate on molt induction, organs, and postmolt egg production and quality in laying hens. Poult. Sci. 83: 24–
8. Shyam Sunder, G., A. K. Panda, N. C. S. Gopinath, S. V. Rama Rao, M. V. L. N. Raju, M. R. Reddy, and Ch.Vijay Kumar. 2008. Effects of Higher Levels of Zinc Supplementation, on Performance, Mineral Availability and Immune Competence in Broiler Chickens. J. Appl. Poult. Res. 17:79–86
9. Venkata Reddy1, Malathi1, V. K. and B. S. Venkatarami Reddy. 2008. Effect of Induced Moulting in Male and Female Line Broiler Breeder Hens by Zinc Oxide and Feed Withdrawal Methods on Post Molt Performance Parameters. Int. J. Poult. Sci. 7: 586-593
10. Wilson, H. R. 1997. Effects of maternal nutrition on hatchability. Poult Sci. 76:134-143
11. Wilson, H. R. 2004. Hatchability Problem Analysis. University Of Florida,.CIRIII2. 27- Yan, F., J. H. Kersey, P. W. Waldroup. 2001. Phosphorus requirements of broiler chicks three to six weeks of age as influenced by phytase supplementation. Poult. Sci. 80:455-459.